We zijn allemaal wel bekend met de baas die je op een ongepaste manier aanraakt of die onbekende op straat die een vervelende of seksueel getinte opmerking naar je maakt. Maar waar we misschien minder bij stilstaan, is dat grensoverschrijdend gedrag vaak dichter bij huis voorkomt, zoals in de relatie met je partner. Dit kan heel subtiel zijn in de vorm van emotionele manipulatie, maar ook heel duidelijk als het gaat om fysiek en seksueel geweld. In dit artikel bespreken we wat grensoverschrijdend gedrag in een relatie inhoudt, hoe je het kan herkennen en wat je hierbij kan doen.
Wat is grensoverschrijdend gedrag?
Een gezonde relatie draait om gelijkwaardigheid, vertrouwen en respect. Je voelt je veilig bij je partner en durft je grenzen en behoeften te delen, die door je partner serieus worden genomen. Hij/zij accepteert deze grenzen en houdt hier rekening mee. Wanneer dit niet gebeurt en je partner gaat over je grenzen heen, is er sprake van grensoverschrijdend gedrag.
Grensoverschrijdend gedrag omvat elke vorm van gedrag dat de ander lichamelijke en/of psychische schade toebrengt, waardoor hij/zij zich bedreigd, vernederd of onveilig voelt. Vaak is het duidelijk dat het om grensoverschrijdend gedrag gaat, maar soms valt het niet meteen op. Je partner kleineert je of zet je ongemerkt onder druk om iets te doen wat je eigenlijk niet wilt doen.
Hoe je grensoverschrijdend gedrag in je relatie herkent
Wanneer grensoverschrijdend gedrag heel subtiel is, is het lastig om dit te herkennen. De volgende signalen kunnen je hierbij helpen:
- Er zijn vaak pieken en dalen in de relatie, waarbij je het ene moment wordt overladen met liefde en aandacht en het andere met kritiek, beledigingen of (passieve) agressie. In het begin van de relatie kan er sprake zijn van love bombing.
- Je voelt je schuldig bij het aangeven van je behoeften en grenzen.
- Je voelt je vaak angstig en onveilig als je samen met je partner bent en je maakt je kleiner bij de ander.
- Je voelt je afhankelijk van je partner.
- Je durft je eigen mening niet te geven of iets te vragen, omdat je bang bent voor zijn/haar reactie.
- Je voelt je erg onzeker en twijfelt veel aan jezelf.
- Je voelt je vaak moe en uitgeput.
- Je doet vaak concessies die tegen je gevoel ingaan (je zegt ‘ja’ terwijl je ‘nee’ voelt).
- Je partner controleert je vaak en isoleert je van familie en vrienden.
Soms worden signalen genegeerd omdat de relatie ook positieve kanten heeft. Vooral aan het begin van een relatie ben je vaak verblind door verliefdheid en wuif je rode vlaggen makkelijker weg.
Grensoverschrijdend gedrag kent vele gezichten
Grensoverschrijdend gedrag is een erg algemene aanduiding en komt in verschillende vormen voor:
- Psychisch en emotioneel: manipuleren (gaslighting), kleineren, schelden, treiteren, negeren, niet serieus nemen, passief-agressief gedrag vertonen (sarcastisch reageren of weglopen), chanteren, intimideren en dreigen, controlerend gedrag vertonen en het constant uiten van kritiek.
- Fysiek: het gebruiken van geweld, het beperken van bewegingsvrijheid en de ander ongewenst aanraken.
- Seksueel: van het maken van seksueel getinte en ongepaste opmerkingen of gebaren tot ongewenste aanrakingen, druk uitoefenen om bepaalde seksuele handelingen te verrichten en het verrichten van seksuele handelingen zonder toestemming.
- Sociaal: het uitoefenen van controle over sociale contacten en de ander isoleren van familie en vrienden.
- Financieel: controle houden over jouw financiën of het onthouden van geld of het krijgen van een baan, zodat je afhankelijk van je partner wordt. Ook kan het voorkomen dat je partner je dwingt om iets te doen, zoals het afsluiten van een lening op jouw naam.
Wat is gaslighting?
Hoewel het fenomeen ‘gaslighting’ al sinds de jaren 60 bekend is binnen de psychologie, wordt er nu pas veel over gesproken. [1] Gaslighting is een ernstige vorm van emotionele manipulatie waarbij je partner de waarheid op een overtuigende manier verdraait, de schuld bij jou legt en jij aan jezelf gaat twijfelen. Je wordt hierdoor steeds onzekerder en afhankelijker van de gaslighter. Dit kan op lange termijn ernstige psychologische klachten veroorzaken, zoals een laag zelfbeeld en depressie.
Gaslighting gebeurt op een subtiele manier, waardoor je het niet snel doorhebt. Meestal gaat het om aangeleerd gedrag en wordt het niet doelbewust gedaan. Het is een manier waarop de gaslighter zich belangrijk voelt en zelfvertrouwen krijgt.
Wat zijn de gevolgen?
Wanneer grenzen vaak worden overschreden heeft dit een grote impact op je relatie. Het brengt de relatie veel schade toe. De onveilige situatie zorgt ervoor dat het vertrouwen in en de verbinding met je partner afneemt. Er wordt afstand gecreëerd en de intimiteit met je partner neemt af.
Daarbij krijg je als slachtoffer van grensoverschrijdend gedrag te maken met allerlei gevoelens, zoals boosheid, verdriet, angst, paniek, depressiviteit, schaamte en schuld. Het kan leiden tot een laag zelfbeeld en verlies van eigenwaarde. Ook kan het blijvende psychische schade en trauma tot gevolg hebben. En worden fysieke klachten ervaren, waaronder vermoeidheid, hoofdpijn en problemen met maag en darmen.
Wat kan je doen als je slachtoffer bent?
Hoe je omgaat met grensoverschrijdend gedrag hangt af van de situatie. Worden je behoeften genegeerd of voel je je gekwetst, bespreek dit op een neutraal moment en benoem duidelijk je grenzen en wat het gedrag met je doet. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ik voel me verdrietig en onzeker als je zegt dat ik niet kan autorijden.’. Het kan zijn dat je partner zich niet bewust is van zijn/haar gedrag. Zolang jullie bereid zijn eraan te werken, kan de relatie herstellen.
Bij (seksueel) geweld staat je eigen veiligheid voorop en is het belangrijk om afstand te nemen. Houd altijd in gedachte dat jij niet schuldig bent aan het gedrag van de ander en jij je hiervoor niet hoeft te schamen. Zoek steun en hulp bij iemand die je vertrouwt of schakel (anonieme) professionele hulp in. Daarbij kan je ervoor kiezen om aangifte te doen. Verschillende vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag zijn strafbaar volgens de nieuwe Wet seksuele misdrijven. [2]
Bouw aan een gezonde relatie met jezelf en je partner
Grensoverschrijdend gedrag in een relatie heeft een grote weerslag op het dagelijks leven als je slachtoffer bent. Het geeft veel stress en het kan leiden tot allerlei psychische klachten. Maar je staat er niet alleen voor. Onze psychologen helpen je bij het verwerken van traumatische gebeurtenissen en het verbeteren van je zelfvertrouwen en zelfbeeld. Ook samen met je partner kan je terecht bij onze online relatietherapeuten. Door bewust te worden van je eigen grenzen en die van je partner, bouw je samen aan een veilige en gezonde relatie.
Neem contact met ons op en plan meteen een gratis kennismaking in met een van onze therapeuten.
Bronnen:
[1] Gaslighting: betekenis, symptomen en voorbeelden. (2025, 28 november). Slachtofferwijzer. https://slachtofferwijzer.nl/artikelen/gaslighting-betekenis-symptomen-voorbeelden
[2] Ministerie van Justitie en Veiligheid. (2024, 6 augustus). Nieuwe Wet seksuele misdrijven van kracht. Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl. https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2024/07/01/nieuwe-wet-seksuele-misdrijven-van-kracht